ΚΑΙΡΟΣ

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΟΜΙΛΙΑ 25/3/2013

25η  ΜΑΡΤΙΟΥ 2013

ΠΛΑΤΕΙΑ ΦΑΡΜΑΚΗ - ΚΕΝΤΡΟ- ΝΑΥΠΑΚΤΟΣ

ΟΜΙΛΙΑ Δ/ΝΤΗ 2ουΔΗΜ.ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ "ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ"

        Κου  ΦΟΥΝΤΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

 

Φεγγαράκι μου λαμπρό φέγγε μου να περπατώ φέγγε μου να περπατώ να πηγαίνω στο σχολειό, να μαθαίνω γράμματα, γράμματα σπουδάγματα, του Θεού τα πράγματα.

Αυτό το απλό στιχούργημα που όλοι έχουμε σιγοψιθυρίσει στα μικρά μας χρόνια, έχουμε μάθει τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας να το τραγουδάνε, κρύβει κάποιες μεγάλες αλήθειες, στενά συνδεδεμένες με τη σημερινή ημέρα. Κι επειδή βαθυστόχαστες αναλύσεις, βαρυσήμαντες ομιλίες γεμάτες στόμφο και έπαρση έχουμε ακούσει πολλές φορές, θα ασχοληθώ σήμερα με αυτό το ταπεινό ποίημα, συνδυάζοντάς το με γεγονότα και καταστάσεις τεκμηριωμένα από τη βιβλιογραφία που υπάρχει στη διάθεσή μας.

 Ένα μεγάλο λάθος που γίνεται όταν ερευνούμε μια ιστορική περίοδο είναι που προσπαθούμε να την κατανοήσουμε, χρησιμοποιώντας εργαλεία από τη σημερινή πραγματικότητα και τις τωρινές εμπειρίες.

Είναι κοινά παραδεκτό πως η ελληνική επανάσταση μπόρεσε να ξεκινήσει, τότε και μόνον τότε, όταν η μόρφωση εξαπλώθηκε σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες και  μπόρεσαν οι ραγιάδες να συνειδητοποιήσουν τη διαφορετικότητά τους.

Το έθνος μας κατάφερε να αναγεννηθεί από τις στάχτες του κι αυτό γιατί οι μνήμες του παρελθόντος του, ιστορικές και πολιτιστικές ήταν τόσο ισχυρές που δεν στάθηκαν ικανοί όλοι αυτοί οι αιώνες της σκλαβιάς να το αφανίσουν.

Κατάφεραν βέβαια για αρκετούς αιώνες να περάσουν όλα αυτά στη λήθη και στο περιθώριο.

Αυτή η γνώση του παρελθόντος ήταν ένας σημαντικός παράγοντας, που ώθησε τους Έλληνες στην αναζήτηση της ελευθερίας τους με κάθε τρόπο και κόστος. Σ? αυτή τη γνώση του παρελθόντος βοήθησαν αποτελεσματικά η γλώσσα, τα μνημεία που βρίσκονταν διάσπαρτα σε κάθε γωνιά της Πατρίδας  μας και η έφεση του λαού μας για τη μόρφωση.

Για να μετουσιωθούν όλα αυτά από θεωρία σε πράξη και μάλιστα σε πράξη αυτοθυσίας και πολλές φορές ολοκαυτώματος χρειάστηκε ο Νεοελληνικός διαφωτισμός να ρίξει αρκετό σπόρο στις ψυχές των υπόδουλων Ελλήνων και να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρις ότου μπορέσει αυτός ο σπόρος να δώσει καρπούς.

Με τη βοήθεια του Νεοελληνικού Διαφωτισμού κατάφεραν οι πρόγονοί μας να αντιληφθούν και να εκτιμήσουν  την αξία του αγαθού της ελευθερίας και να αισθανθούν την ανάγκη να παλέψουν και να θυσιάσουν ότι πολυτιμότερο είχαν για να την αποκτήσουν.

Η μόρφωση που για μας σήμερα είναι δεδομένη και υποχρεωτική, η δωδεκάχρονη φοίτηση στις βαθμίδες της εκπαίδευσης, οι πηγές γνώσης είναι άπειρες και συνεχώς μπροστά μας, εκείνα τα σκοτεινά χρόνια δεν ήταν καθόλου έτσι. Τυπωμένα βιβλία στα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας δεν υπήρχαν πουθενά και όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο, αφού ο Γουτεμβέργιος κατάφερε να τυπώσει το πρώτο του βιβλίο, την Αγία γραφή, μόλις στα 1455. Το πρώτο ελληνικό βιβλίο τυπώθηκε στο Μιλάνο το 1476. Πρόκειται για τη «Γραμματική» ή «Επιτομή των οκτώ του λόγου μερών» του Κωνσταντίνου Λάσκαρη.

Είκοσι τρία  χρόνια πριν η Κωνσταντινούπολη είχε πέσει στα χέρια των Τούρκων. Τα βιβλία που υπήρχαν μέχρι τότε και για τρεις αιώνες αργότερα ήταν χειρόγραφα, γραμμένα από μοναχούς κυρίως και φυλάσσονταν στις βιβλιοθήκες των μοναστηριών και σε άλλες βιβλιοθήκες, όπως ήταν της Αλεξάνδρειας. Όπως ήταν φυσικό τα βιβλία ήταν πανάκριβα και δεν μπορούσε να έχει πρόσβαση σ?  αυτά η μεγάλη μάζα του λαού.

Πρόσβαση είχαν οι ιερωμένοι και οι πλούσιοι που μπορούσαν να πληρώσουν για να μορφωθούν. Ακόμα όταν μιλάμε για σχολεία, πρέπει από το μυαλό μας να διαγράφουμε αυτό που ξέρουμε σήμερα. Πουθενά στον κόσμο εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν δημόσια σχολεία. Τα παιδιά ή οι ενήλικες μπορούσαν να μάθουν να γράφουν και να διαβάζουν σε ιδιωτικά σχολεία, πληρώνοντας το δάσκαλο που τις περισσότερες φορές και στις μικρότερες βαθμίδες ήταν ιερωμένος, αφού οι ιερείς και οι μοναχοί ήταν αυτοί που κυρίως γνώριζαν ανάγνωση και γραφή. Η μέθοδος που ακολουθούσαν ήταν η παπαγαλία, αφού αυτό που ενδιέφερε κυρίως ήταν να ετοιμάζουν ανθρώπους για το ψαλτήρι και μελλοντικούς ιερείς άρα και τα βιβλία που χρειάζονταν ήταν η Οκτώηχος και το Ψαλτήρι.

Η ώρα επίσης που τα παιδιά πήγαιναν να μάθουν γράμματα ήταν το βράδυ με το φως του Φεγγαριού, αυτό όχι βέβαια γιατί υπήρχε ο φόβος των Τούρκων, οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονταν  καθόλου για το αν θα μάθουν οι ραγιάδες γράμματα και πως θα τα μάθουν,  αλλά γιατί τα παιδιά όλη την ημέρα βοηθούσαν τους γονείς τους στις δουλειές και δεν περίσσευε χρόνος στη διάρκεια της μέρας να αφιερωθεί στα γράμματα, μόνο σε ελάχιστες πλούσιες οικογένειες υπήρχε αυτή η πολυτέλεια. Στην εισαγωγή της πραγματείας του Μοισιόδακα: Περί Παίδων Αγωγής ή Παιδαγωγία ο Γρηγόρης Καραφύλλης μας λέει πως η Υψηλή Πύλη αδιαφορεί για τα εκπαιδευτικά θέματα των Ραγιάδων και το παιχνίδι της εκπαίδευσης, αποτελεί εσωτερικό ζήτημα των Ελλήνων. Ο Νεόφυτος Βάμβας μας δίνει με παραστατικότερο τρόπο αυτή την εικόνα:  Η Υψηλή Πύλη ποτέ δεν εναντιώθηκε στην αναγέννηση των γραμμάτων στην Ελλάδα. «?.Οι πιο πραγματικοί εχθροί σ? αυτή την ευτυχισμένη αποκατάσταση βρίσκονται μέσα στους κόλπους μας, κι αν οι προσπάθειές μας κατορθώσουν να δαμάσουν τις προκαταλήψεις ή την αδιαφορία αυτού του πανίσχυρου κλήρου, που αποτελεί σήμερα το πρώτο σώμα του Ελληνικού έθνους, πολύ λίγα θα απομένουν να γίνουν προκειμένου για τους τούρκους?.».

Οι αντιστάσεις αυτές έχουν  αρχίσει να κάμπτονται από το τα μέσα του 18ου αιώνα και μετά. Η εξάπλωση της Τυπογραφίας βοηθάει αποφασιστικά σ? αυτό. Οι Έλληνες διανοούμενοι στη Βιέννη, τη Βενετία, το Παρίσι εκδίδουν συνεχώς βιβλία στην ελληνική γλώσσα, πολλά από τα οποία στέλνονται στην Ελλάδα. Οι ελληνικές κοινότητες αρχίζουν να λειτουργούν σχολεία που χρηματοδοτούνται είτε από δωρεές πλουσίων Ελλήνων, είτε από δίδακτρα που πληρώνουν οι ίδιοι οι μαθητές και σχεδόν πάντα με τη συμβολή της εκκλησίας και χρησιμοποιώντας ως αίθουσα χώρους των ναών και των μοναστηριών

Ο Παναγιώτης Κοδρικάς το 1808 γράφει: « από τη Βλαχιά ως τη Μολαδαβία και από την Αίγυπτον ως την Σμύρνην και την Κέρκυραν, δεν υπάρχει νήσος όπου δε θα βρείτε ένα δημόσιον σχολείον για δωρεάν παιδείαν με δαπάνες της κοινότητος. Στο Λόγιο Ερμή το 1811 θα συμπληρωθεί: Εις όλας τας πόλεις και χώρας της Ελλάδος ευρίσκονται δύο σχολεία, το μεν Κοινόν, το δε ελληνικόν λεγόμενα. Αλλά και ο Άγγλος περιηγητής Leake την ίδια χρονική περίοδο γράφει: «σήμερα δεν υπάρχει ελληνική κοινότητα, τόσο στην κυρίως Ελλάδα, όσο και σε άλλες περιοχές της Τουρκίας ή τις χώρες της Αυστριακής Κυριαρχίας και στη Ρωσία, που να μην ενισχύει ένα σχολείο για την εκμάθηση της αρχαίας ελληνικής και σε πολλές περιπτώσεις και άλλων κλάδων της παιδείας». Ο πρώτος έγκυρος μελετητής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού θα πει: «?μοι επιβάλλεται να φρονώ ότι ουδεμία Κωμόπολις εστερείτο σχολείου και διδασκάλου».

Διακρίνουμε σ? αυτή τη χρονική περίοδο να σχηματοποιούνται οι εξής τύποι σχολείων:  Αυτός των Κοινών και Ιερών Γραμμάτων στο οποίο παρέχεται στοιχειώδης μόρφωση (γραμματική, Συντακτικό, Κείμενα) και δίδασκαν ιερείς και μοναχοί και το ΕΛΛΗΝΙΚΟ Σχολείο στο οποίο διδάσκονταν Φιλοσοφία και Επιστήμες στα κολέγια, τις Ακαδημίες και τα Φροντιστήρια. Εδώ δίδασκαν λόγιοι που έχουν επιστρέψει από το εξωτερικό όπου έχουν συμπληρώσει τις σπουδές τους.

Από τα παραπάνω γίνεται φανερό πως πουθενά δε γίνεται λόγος για κρυφά σχολειά. Τα κρυφά σχολειά ανήκουν στη σφαίρα του μύθου και μάλιστα ενός μύθου που δημιουργήθηκε πενήντα χρόνια μετά την απελευθέρωση, όταν στα 1874 το ελεύθερο πια ελληνικό κράτος αποσύνδεσε την ιδιότητα  του μοναχού Ιερέα και αυτόν του δασκάλου και κυρίως με τη βοήθεια του Ομώνυμου ζωγραφικού πίνακα του Γύζη που ζωγραφίστηκε το 1901.

Το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, παρατηρείται ένας οργασμός εκπαιδευτικής δραστηριότητας. Εκτυπώνονται πάσης φύσεως βιβλία. Αυτή την εποχή συναντάμε και τα πρώτα αλφαβητάρια. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως ταυτόχρονα με το ελληνικό αλφάβητο μερικά αλφαβητάρια είχαν τυπωμένο και το αγγλικό αλφάβητο από το οποίο φαίνεται η μεγάλη σημασία που δινόταν στην εκμάθηση ξένων γλωσσών.

Σ? αυτή την περίοδο δραστηριοποιείται έντονα  και ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Μόνος του είχε βοηθήσει τις τοπικές κοινότητες που επισκεπτόταν να ιδρύσουν πάνω από διακόσια σχολεία. Σε κάθε τόπο που επισκεπτόταν συνήθιζε να λέει:

«Καλύτερα να αφήνετε τα παιδιά σας φτωχά και γραμματισμένα, παρά πλούσια και αγράμματα».

«Να σπουδάζετε και εσείς, αδελφοί μου, να μανθάνετε γράμματα όσον ημπορείτε. Και αν δεν εμάθετε οι πατέρες, να σπουδάζετε τα παιδιά σας, να μανθάνουν τα ελληνικά, διότι και η Εκκλησία μας είνε εις την ελληνικήν. Και αν δεν σπουδάσεις τα ελληνικά, αδελφέ μου, δεν ημπορείς να καταλάβης εκείνα οπού ομολογεί η Εκκλησία μας».

Λίγο πριν ξεσπάσει η επανάσταση ο Γρηγόριος Δικαίος, ο γνωστός μας ως Παπαφλέσσας, στέλνει επιστολή από την Κωνσταντινούπολη στους κατοίκους της Πολιανής της Πελοποννήσου με την οποία τους ζητεί να ιδρύσουν σχολείο: « σας παρακινώ, έγραφε, να φροντίσετε κι εσείς, να αποκτήσωμεν εις την πολιτείαν μας ένα εργαστήριον της παιδείας, ένα σχολείον ελληνικόνεις το οποίον να διδάσκονται τα τέκνα της πατρίδας και των πέριξ τα θεία και ιερά τούτα μαθήματα και θεοπαράδοτα λόγια». Όσο για τα χρήματα: «? πρέπει προπάντων να φιλοτιμηθείτε ο καθείς να καταβάλει όσα η προαίρεσίς σας, σας παρακινήση». Ο ίδιος ο Παπαφλέσσας υπόσχεται χίλια γρόσια το χρόνο, όσο για το κτήριο που θα στεγαστεί το σχολείο, προτείνει το Μοναστήρι της Αγίας Σολομονής.

Ακόμα στους τόμους του Λόγιου Ερμή συναντάμε πολλές επιστολές Πατριαρχών με τις οποίες ζητούν από του τοπικούς παράγοντες και πολίτες να στηρίξουν οικονομικά το σχολείο της περιοχής τους.

Ο Αδαμάντιος Κοραής συνέβαλλε κι αυτός αποφασιστικά στη μόρφωση  και στο διαφωτισμό των Ελλήνων, τόσο με το τεράστιο συγγραφικό του έργο  66 τόμοι, το οποίο αποτελεί αστείρευτη πηγή μελέτης, όσο και με την προσωπική του περιουσία που διέθεσε.

Πρωτοστατεί στην κοινή προσπάθεια των λογίων για την ενίσχυση της εκπαιδευτικής δραστηριότητας στα ελληνόφωνα σχολεία. Προμηθεύει με σύγχρονα εγχειρίδια καθώς και όργανα πειραματικής φυσικής και χημείας, πολλές σχολές, ενώ προτείνει και καθηγητές (μεταξύ αυτών οι Ν. Βάμβας, Κ. Κούμας, Θ. Καΐρης) για διάφορες διδασκαλικές θέσεις. Παράλληλα, ενθαρρύνει μορφωμένους ομογενείς του να προβούν σε μεταφράσεις κειμένων της δυτικής διανόησης και φροντίζει για την αποστολή υποτρόφων στην Ευρώπη.  Ακόμη, ζητά με επιστολές του την οικονομική συνδρομή πλουσίων ελλήνων εμπόρων για την υλοποίηση στόχων παιδευτικού χαρακτήρα, όπως η ίδρυση βιβλιοθηκών και σχολείων, καθώς κι η έκδοση διδακτικών βιβλίων.

Μερικά από τα αποφθέγματά του σχετικά με τη μόρφωση των νέων:

?  «Η εκπαίδευση των παιδιών είναι απ' τα πιο απαραίτητα κι από τα πρώτα καθήκοντα των γονιών.»

«Πολιτεία που δεν έχει σαν βάση της την παιδεία, είναι οικοδομή πάνω στην άμμο.»
?  «Κεντρίστε τη φιλοτιμία με το να επαινείτε τα καλά και στους γονείς και στα παιδιά. Ο έπαινος θερμαίνει κι αυξάνει τα καλά, ενώ αντίθετα η αδιαφορία τα παγώνει, τα ζαρώνει και τελικά τ' απονεκρώνει.»

?  «Μικρότερο κακό είναι η αγραμματοσύνη, παρά η κακή και χωρίς μέθοδο εκπαίδευση. Είναι βέβαιο πως ανάμεσα στους αγράμματους ευκολότερα βρίσκει κανείς άνθρωπο ενάρετο, παρά ανάμεσα σ' εκείνους που εκπαιδεύτηκαν χωρίς σωστή μέθοδο.

Ο Πραγματικός επαναστάτης όμως, αυτός που συνδύαζε τη θεωρητική κατάρτιση με την επαναστατική φλόγα ήταν ο Ρήγας Φεραίος.Ο Ρήγας Φεραίος δεν υπήρξε μοναχά ο Πρωτομάρτυρας, ο οραματιστής, ο κήρυκας του Ξεσηκωμού ο πολιτικός νους, ο κατηχητής του γένους, αλλά και ο πνευματικός άνθρωπος με τις ανησυχίες, τις αναζητήσεις, τους ιδεολογικούς του προσανατολισμούς, το πλούσιο συγγραφικό έργο, που πήγε να μετουσιώσει τη θεωρία σε πράξη.

Η Χάρτα, ο Θούριος, η Νέα Πολιτική Διοίκησης των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικρασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας, το απάνθισμα της Φυσικής είναι μερικά από τα έργα του Ρήγα που είχαν ως στόχο τη μόρφωση και τον ξεσηκωμό των Ελλήνων. Τα τελευταία του λόγια πριν τον στραγγαλίσουν οι δήμιοί του ήταν: «αρκετό σπόρο έσπειρα. Το έθνος μου θα θερίσει το γλυκό καρπό».

Η ημέρα του εορτασμού της 25ης Μαρτίου της αρμόζει να είναι μια μέρα περισυλλογής, στοχασμού και έκφρασης ευχαριστιών προς τους ανθρώπους που έδωσαν ότι πολυτιμότερο είχαν για να λευτερωθεί ο τόπος τους και για να ζήσουν τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους σε καλύτερες συνθήκες.

Και μέσα από αυτή την περισυλλογή είναι ανάγκη να ρωτάμε τους εαυτούς μας αν αξίζαμε τη μεγάλη τους θυσία.

Και να αναρωτιόμαστε αν και αυτοί που μας κυβερνάμε, αυτοί, που έχουν τις τύχες τις δίκες μας και των παιδιών μας στα χεριά τους, αξίζουν να λέγονται απόγονοι αυτών των ηρώων, αν διαχειρίστηκαν με σωφροσύνη και ταπεινότητα τα δώρα που κερδήθηκαν με αίμα και ζωές χαμένες από σπαθιά και βόλια.

Αν οδηγός τους ήταν το ΕΜΕΙΣ και το καλό του συνόλου της Κοινωνίας όπως ζητούσε ο Μακρυγιάννης ή μόνο ο εγωισμός τους και το προσωπικό τους όφελος που κυριάρχησαν στον 20ο και στις αρχές του 21ου αιώνα.

Θα  ?θελα να πω στους μαθητές που είναι εδώ και υπομονετικά περιμένουν να τελειώσουμε, σήμερα που το φως του Φεγγαριού έχει αντικατασταθεί από το φώς στις οθόνες των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών των IPHONEκαι των TABLETS, τα γράμματα και του Θεού τα πράγματα έχουν δώσει τη θέση τους σε μια ανελέητη βαθμοθηρία με στόχο την είσοδο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και ένα διαβατήριο στην ανεργία, να μη χάνουν το θάρρος τους. Στις δύσκολες μέρες που περνάει και σήμερα η πατρίδα μας, αυτές οι δυσκολίες προέρχονται από την κακή διαχείριση του αγαθού που με αίμα κέρδισαν οι πρόγονοί μας, τόσο από τους πολιτικούς, όσο και από μας τους ενήλικες με τις επιλογές που κάναμε.  Θέλω να τους ζητήσω να πιστέψουν στους εαυτούς τους και όχι στους μύθους που εμείς δημιουργήσαμε, να προσπαθήσουν να αναπτύξουν την κριτική σκέψη για να μπορούν να διακρίνουν το σωστό από το λάθος, την αλήθεια από το ψέμα, τις ειλικρινείς προθέσεις από την απύθμενη υποκρισία το δίκιο από το άδικο.

Μόνο έτσι δε θα κάνουν οι ίδιοι λανθασμένες επιλογές και θα μπορέσουν τουλάχιστον η γενιά τους να δημιουργήσει και να ζήσει ένα διαφωτισμό που θα στηρίζεται στη δημιουργική εργασία, τη φαντασία και τον αλληλοσεβασμό.  Ίσως έτσι ο λόγος του Θοδωρή Κολοκοτρώνη στην Πνύκα μπροστά σους μαθητές του Γυμνασίου, βρει την θέση που του αρμόζει:

 ?γώ, παιδιά μου, κατ? κακή μου τύχη, ?ξ α?τίας τ?ν περιστάσεων, ?μεινα ?γράμματος κα? δι? το?το σ?ς ζητ? συγχώρηση, διότι δ?ν ?μιλ? καθ?ς ο? δάσκαλοί σας. Σ?ς ε?πα ?σα ??διος ε?δα, ?κουσα κα??γνώρισα, δι? ν??φεληθ?τε ?π? τ??περασμένα κα??π? τ? κακ??ποτελέσματα τ?ς διχονοίας, τ?ν ?ποίαν ν??ποστρέφεσθε, κα? ν??χετε ?μόνοια. ?μ?ς μ? μ?ς τηρ?τε πλέον. Τ??ργο μας κα?? καιρός μας ?πέρασε. Κα? α??μέραι τ?ς γενε?ς, ??ποία σας ?νοιξε τ? δρόμο, θέλουν μετ??λίγον περάσει. Τ?ν ?μέρα τ?ς ζω?ς μας θέλει διαδεχθ?? νύκτα το? θανάτου μας, καθ?ς τ?ν ?μέραν τ?ν ?γίων ?σωμάτων θέλει διαδεχθ?? νύκτα κα?? α?ριαν??μέρα. Ε?ς ?σ?ς μένει ν??σάσετε κα? ν? στολίσετε τ?ν τόπο, ?πο??με?ς ?λευθερώσαμε· καί, δι? ν? γίν? το?το, πρέπει ν??χετε ?ς θεμέλια της πολιτείας τ?ν ?μόνοια, τ?ν θρησκεία, τ?ν καλλιέργεια το? θρόνου κα? τ?ν φρόνιμον ?λευθερία.-